ავტომობილის მოვლა მხოლოდ ზეთის დროულ გამოცვლასა და საბურავების შემოწმებას არ ნიშნავს. ხშირად, მძღოლები ნაკლებ ყურადღებას აქცევენ იმ სისტემას, რომელიც ძრავს გადახურებისა და მწყობრიდან გამოსვლისგან იცავს — ეს არის გაგრილების სისტემა: რადიატორი, თერმოსტატი, ანტიფრიზი. მის გამართულ მუშაობაზე პირდაპირ არის დამოკიდებული ძრავის სიცოცხლისუნარიანობა და ეფექტურობა.

ამ პოსტში დეტალურად განვიხილავთ გაგრილების სისტემის ორ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტს: რადიატორსა და თერმოსტატს, და ასევე ვუპასუხებთ მარადიულ კითხვას, რომელიც ბევრ მძღოლს უჩნდება: რატომ არის წყლის გამოყენება ანტიფრიზის (გამაგრილებელი სითხის) ნაცვლად კრიტიკული შეცდომა?

1. რადიატორი – გაგრილების სისტემის „ფილტვები“

რადიატორი გაგრილების სისტემის ცენტრალური ფიგურაა. მისი მთავარი ფუნქციაა ძრავიდან წამოსული ცხელი სითხის გაგრილება გარემო ჰაერის ნაკადის მეშვეობით.

როგორ მუშაობს რადიატორი?

როდესაც ძრავი მუშაობს, ის გამოიმუშავებს კოლოსალურ სითბოს. გამაგრილებელი სითხე (ანტიფრიზი) ცირკულირებს ძრავის გარშემო, შთანთქავს ამ სითბოს და სპეციალური შლანგების საშუალებით გადადის რადიატორში. რადიატორი შედგება მრავალი წვრილი მილისა და თხელი ალუმინის ფირფიტებისგან (ფარფლებისგან), რომლებიც ზრდიან ზედაპირის ფართობს. როდესაც ავტომობილი მოძრაობს, წინა ცხაურიდან შემოსული ჰაერი (ან საჭიროებისას ვენტილატორი) უბერავს ამ ფირფიტებს, სითხე გრილდება და ხელახლა ბრუნდება ძრავში.

რადიატორის დაზიანების ნიშნები:

• ანტიფრიზის გაჟონვა: ავტომობილის ქვეშ მწვანე, ვარდისფერი ან ლურჯი სითხის გუბე.
• ძრავის გადახურება: ტემპერატურის ისარი წითელ ზონაში გადადის.
• ჟანგი და ნადები: რადიატორის შიგნით კოროზიის პროცესების დაწყება (რაზეც ქვემოთ დეტალურად ვისაუბრებთ).

2. თერმოსტატი – გაგრილების სისტემის „ტვინი“

თუ რადიატორი სისტემის ფილტვებია, თერმოსტატი მისი ტვინია. ეს არის პატარა, მაგრამ უმნიშვნელოვანესი სარქველი, რომელიც არეგულირებს გამაგრილებელი სითხის ნაკადს ძრავსა და რადიატორს შორის.

როგორ მუშაობს თერმოსტატი?

როდესაც მანქანას დილით ქოქავთ, ძრავი ცივია. იმისათვის, რომ მან სწრაფად მიაღწიოს სამუშაო ტემპერატურას (რაც აუცილებელია საწვავის ოპტიმალური წვისა და ზეთის ეფექტური საპოხი თვისებებისთვის), თერმოსტატი დაკეტილია. სითხე ტრიალებს მხოლოდ ძრავის შიგნით (მცირე წრეზე).

როგორც კი ძრავის ტემპერატურა მიაღწევს დაახლოებით 82-90 გრადუსს (მარკის მიხედვით), თერმოსტატში არსებული ცვილი ფართოვდება, სარქველი იხსნება და სითხე იწყებს მოძრაობას რადიატორისკენ (დიდ წრეზე), რათა თავიდან ავიცილოთ გადახურება.

რა ხდება, როცა თერმოსტატი ფუჭდება?

თერმოსტატი შეიძლება გაფუჭდეს ორ პოზიციაში:

1. ღია მდგომარეობაში ჩარჩენა: სითხე მუდმივად დიდ წრეზე ივლის. შედეგად, ზამთარში ძრავი ვერ გათბება, სალონში ცივი ჰაერიუბერავს და გაიზრდება საწვავის მოხმარება.
2. დაკეტილ მდგომარეობაში ჩარჩენა: ეს ყველაზე საშიში სცენარია. სითხე ვერ გადავა რადიატორში, ძრავი რამდენიმე წუთში გადახურდება, რამაც შეიძლება ძრავის ბლოკის გატეხვა ან გალოვკის (ცილინდრების ბლოკის თავის) დეფორმაცია გამოიწვიოს.

3. რატომ არის ანტიფრიზის ნაცვლად წყლის გამოყენება დიდი შეცდომა?

ბევრ მძღოლს ჰგონია, რომ თუ ზაფხულია, ან თუ სისტემიდან სითხე იკლებს, უბრალო ონკანის ან თუნდაც გამოხდილი წყლის ჩასხმა კარგი ალტერნატივაა. ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე დამღუპველი მითი ავტოინდუსტრიაში.

ანტიფრიზი არ არის უბრალოდ „შეფერილი წყალი“. ის არის სპეციალური ქიმიური ნაერთი (ძირითადად ეთილენგლიკოლის ან პროპილენგლიკოლის ბაზაზე), რომელიც შეიცავს უამრავ დანამატს (მიკროელემენტებს).

მოდით, პუნქტობრივად განვიხილოთ, რატომ აზიანებს წყალი თქვენს ავტომობილს:

ა) დუღილის დაბალი ტემპერატურა

წყალი დუღს 100°C-ზე. თანამედროვე ავტომობილების ძრავების სამუშაო ტემპერატურა კი ხშირად 95-105°C-მდე აღწევს. გაგრილების სისტემაში არსებული წნევა ოდნავ ზრდის წყლის დუღილის წერტილს, თუმცა ექსტრემალურ პირობებში (საცობში დგომა, აღმართზე ასვლა, კონდიციონერის ჩართვა), წყალი ადვილად იწყებს დუღილს, ორთქლდება და სისტემაში ჩნდება საჰაერო საცობები, რაც ძრავის მყისიერ გადახურებას იწვევს. ხარისხიანი ანტიფრიზის დუღილის ტემპერატურა კი 125-135°C-მდე აღწევს.

ბ) გაყინვის საფრთხე ზამთარში

ეს ყველაზე აშკარა მინუსია. წყალი 0°C-ზე იყინება. გაყინვისას წყალი ფართოვდება დაახლოებით 9%-ით. ეს ფიზიკური ძალა იმდენად დიდია, რომ მას შეუძლია გახეთქოს რადიატორი, გააფუჭოს თერმოსტატი და, რაც ყველაზე საშინელებაა, გახეთქოს თავად ძრავის ბლოკი. ანტიფრიზი კი (კონცენტრაციიდან გამომდინარე) ინარჩუნებს თხევად მდგომარეობას -35°C ან -50°C-მდე.

გ) კოროზია და ჟანგი – სისტემის ჩუმი მკვლელი

ონკანის წყალი შეიცავს ჟანგბადს, კალციუმს, მაგნიუმსა და სხვა მინერალებს. მაღალი ტემპერატურის ზემოქმედებით, ეს ნივთიერებები რეაქციაში შედიან რადიატორის ალუმინთან და ძრავის თუჯის ან ლითონის ნაწილებთან. იწყება კოროზია. წყლის გამოყენებისას სისტემაში ჩნდება ჟანგიანი ნადები (წითელი/ყავისფერი მასა), რომელიც:

• ახშობს რადიატორის წვრილ მილებს.
• აუარესებს თბოცვლას (ჟანგი მოქმედებს როგორც იზოლატორი).
• აზიანებს თერმოსტატს, რის გამოც ის ღია ან დაკეტილ მდგომარეობაში იჭედება.

დ) წყლის ტუმბოს (პომპის) დაზიანება

გაგრილების სისტემაში სითხის ცირკულაციას უზრუნველყოფს წყლის ტუმბო (პომპა). ანტიფრიზს აქვს სპეციალური საპოხი თვისებები, რომლებიც აუცილებელია პომპის შიდა საკისრებისა (პოდშიპნიკების) და სალნიკების შეზეთვისთვის. წყალს ეს თვისება არ გააჩნია. წყლის გამოყენებისას პომპა იწყებს „მშრალად“ მუშაობას, მალე ზიანდება, იწყებს ხმაურს ან გაჟონვას და საბოლოოდ იჭედება.

ე) კავიტაციის ეფექტი

წყლის ბაზაზე მუშაობისას, პომპის ფრთებთან მუდმივად იქმნება მიკროავტომატური ბუშტუკები, რომლებიც სკდებიან მაღალი წნევის ქვეშ. ამ მოვლენას კავიტაცია ჰქვია. დროთა განმავლობაში, ეს მიკროაფეთქებები სიტყვასიტყვით ჭამს ლითონს – პომპის ფრთები და ძრავის შიდა კედლები იფიტება და ზიანდება. ხარისხიანი ანტიფრიზი შეიცავს ანტიკავიტაციულ დანამატებს, რომლებიც ამ პროცესს გამორიცხავს.

როგორ მოვუაროთ გაგრილების სისტემას სწორად?

იმისათვის, რომ თავიდან აიცილოთ ძვირადღირებული რემონტი და თქვენმა ავტომობილმა ნებისმიერ სეზონზე გამართულად იმუშაოს, მიყევით ამ მარტივ წესებს:

1. შეცვალეთ ანტიფრიზი რეგულარულად: ანტიფრიზი დროთა განმავლობაში კარგავს თავის დამცავ თვისებებს. რეკომენდებულია მისი შეცვლა ყოველ 2-3 წელიწადში ერთხელ (ან ყოველ 40,000 – 60,000 კმ-ზე), ავტომობილის მწარმოებლის რეკომენდაციის შესაბამისად.
2. გამოიყენეთ სწორი ტიპის ანტიფრიზი: არსებობს სხვადასხვა ფერისა და შემადგენლობის ანტიფრიზი (G11, G12, G12+, G13). ფერები მათ პარამეტრებს აღნიშნავს. არასოდეს შეურიოთ ერთმანეთს სხვადასხვა ტიპის ანტიფრიზი, რადგან მათმა ქიმიურმა რეაქციამ შესაძლოა ჟელესებრი მასა წარმოქმნას და სისტემა სრულად დაახშოს.
3. არ გამოიყენოთ ონკანის წყალი მოსამატებლად: თუ გზაში ხართ და სითხემ დაიკლო, უკიდურეს შემთხვევაში დაამატეთ მხოლოდ გამოხდილი წყალი და პირველივე შესაძლებლობისთანავე მიმართეთ სერვის ცენტრს სისტემის ჩამოსარეცხად და ახალი ანტიფრიზის ჩასასხმელად.
4. შეამოწმეთ თერმოსტატი და რადიატორი: თუ შენიშნავთ, რომ მანქანა ჩვეულებრივზე დიდხანს თბება, ან პირიქით – ტემპერატურა საშიშად იმატებს, დაუყოვნებლივ შეამოწმეთ თერმოსტატის გამართულობა. ასევე, პერიოდულად გაასუფთავეთ რადიატორი გარედან მტვრისგან, ფოთლებისგან და მწერებისგან.

შეჯამება

რადიატორი, თერმოსტატი და გამაგრილებელი სითხე ერთიანი ორგანიზმია. ერთ კომპონენტში დაშვებული შეცდომა იწვევს მთლიანი სისტემის კოლაფსს. ანტიფრიზის ნაცვლად წყლის გამოყენება არის ეკონომია, რომელიც საბოლოოდ ათასობით ლარის ზარალად და ძრავის კაპიტალურ რემონტად დაგიბრუნდებათ.

გაუფრთხილდით თქვენს ავტომობილს და იმგზავრეთ უსაფრთხოდ!